Dün gece Dostlar Tiyatrosu’nun sunduğu Sivas 93 adlı oyunu seyrettik. 37 kişinin ölümü 60 küsur kişinin yaralandığı hadise ile ilgili yapılmış belgesel-tiyatro olarak adlandırılmış değişik tarzda bir oyundu. Oldukça etkileyiciydi.

Tarih bazen gözümüzün önünde cereyan ediyor ve biz sadece bakıyoruz. Böyle şeyleri gördükçe türban tartışması yapmanın ne kadar boş olduğunu düşünüyorum. Binlerce kişinin, 15 yıl önce, 1993 yılında “Ya Allah Bismillah, Geliyor Hizbullah”, “Cumhuriyet Sivas’ta Kuruldu, Sivas’ta Yıkılacak” sloganları attığını biliyor muydunuz? Bilmiyorsanız, oturup 1 den 37′ye kadar sayın. Sadece sayacaksınız, en fazla 37 saniyenizi alır. O insanların şiirlerini okuyun, türkülerini dinleyin, fikirlerini anlayın demiyorum, sadece sayın.

Belki durup bu konuda nette yazılmış yazıları, yapılmış siteleri ve (beğenin ya da beğenmeyin Can Dündar tarafından hazırlanmış) belgeseli izlersiniz:

http://www.dostlartiyatrosu.com/tiyatro_oyunlar_sivas.html

http://video.google.com/videoplay?docid=7213947314297011810

Bazen kuyruğun sonunu bulamazlar çünkü algıları zayıftır. Mesela biraz kördürler çünkü orada duran ve bekleyen elli kadar kişiyi göremezler, bakma zahmetine de girmezler. Dilsiz oldukları için kuyruğun sonu neresi diye soramazlar. Sağır oldukları için “hanım, kuyruk var” gibi söylenenleri de işitmezler. Böylece diğer B tipi insanların da katkılarıyla çatallanan kuyruklar oluşturmaları mümkündür.

Taksi, tanım olarak yolun herhangi bir kenarından binilen bir kavram olduğu için kuyruğunun oluşturulması da mümkün değildir. Kalabalık saatte yol kenarında taksi bekleyen birinin yanına geçip bir kuyruk oluşturulması sadece bilim-kurgu romanlarında geçen, teorik bir mevzudur, pratikte mümkün değildir. Bu yüzden taksi tutacak kişi, taksi bekleyen kişinin soluna doğru 10 adım kadar gider ve gelecek ilk boş taksiyi ondan önce kapmaya çalışır. Geride kalan kişi de yeterli sayıda beyin hücresine sahip olduğu için o da 20 adım kadar trafiğin geliş yönüne doğru ilerler ve böylece 10 adımlık dezavantajın üstüne 10 adımlık avantaj eklemiş olur. Bu mücadeleye “yengeç yarışı” denir. Yengeç yarışını abartıp taksiye verecekleri ücreti ikiye katlayan B tipi kişilere rastlanmıştır.

Yengeç yarışında tecrübe kazanan ve algıları zayıf kişiler ATM, Akbil gibi kuyruklarda ilerlerken yandan yandan yavaşça bir öndekinin önüne geçmeye çalışırlar. Bunlar hiç bir zaman tam arkanızda, saat 6 yönünde kuyruğa girmezler. En iyi ihtimalle saat 8 ya da 4 yönünde başlarlar. Her nedense 8 daha yaygındır. Daha sonra yavaş yavaş saat 9 ve 10 yönüne geçip sizin artık önünüzde sayılacak bir konumda durmaya başlar. Algıları zayıf demiştik; bu yüzden sizi ve kuyruğu fazla algılayamadığı gibi sizin de kör ya da ahmak olduğunuzdan emindir. Bundan sonra dikkatlerin dağılacağı bir şey olmasını beklerler ve o an geldiğinde bir de bakarsınız ki sizin iki adam önünüze geçmiştir bile.

Bunları düzeltmek pek kolay değil biliyorum ama belki “Çift ATM kuyruğu” konusunda bir şeyler yapılabilir ümidini taşımaktayım. Çift duran ATM makinalarının önünde, çift kuyruk olması kadar saçma bir şey olamaz. Bunun ülkemize has bir buluş olduğunu sanıyorum. Tek bir kuyruk olması ve boşalan ATM’ye bu tek kuyruktan girilmesi çok zor ve karmaşık olmasa gerek.

Çift kuyruk olduğu zaman, sizin önünüzdeki birisinin işi uzayabilir, böylece sizden sonra gelen biri sizden önce işini bitirip giderken hala kuyrukta bekliyor olabilirsiniz. Veya daha kötüsüne geçen gün şahit oldum; yandaki kuyruğun ATM’si birden bozuluverdi, kendisine sıra gelen kızcağız kala kaldı. Bütün kuyruk mecburen bizim kuyruğun arkasına takıldı. Bu arada da o kuyruğun sonundaki uyanık ayak çabukluğuyla bizim kuyruğa kayarak kızın önüne geçti.

İki kuyruktan biri mantıken daha hızlı ilerler ve matematik ilmince %50 şans ile içinde bulunduğunuz kuyruk daha yavaş ilerleyecektir. Başka bir deyişle çift kuyruğa giren 100 kişiden 50’si kaybeden (loser) olacaktır. Yazık değil mi insanlarımıza? Zaten bir sürü konuda kaybediyoruz, bari bunda kaybetmeyelim. Her ATM çiftinin üstüne “Tek kuyruk oluşturun” yazılsın. Bilenler bilmeyenleri uyarsın.